تندیس مهر باستان

کتيبه کوه الوند يا گنجنامه

بر دامنه کوه الوند چند کيلومتر به طرف غرب همدان نزديک راه قديمي که هخانشيان مي پيمودند و هنوز قافله به نهاوند از همان راه عبور مي کند دو کتيبه از داريوش بزرگ و خشايارشا که هر کدام بيست سطر به سه خط فارسي باستان و عيلامي و ( بابلي به روايت رلف نارمن شارپ و اکدي به روايت دکتر محسن ابوالقاسمي ) منقور گرديده . اين کتيبه ها در طول زمان نام هاي گوناگوني به خود گرفته اند اما چيزي که امروزه به آن مشهورند گنجنامه است . که کتيبه سمت چپي بنام داريوش بزرگ و ديگري به نام خشايارشا است . متن فارسي باستان در سمت چپ کتيبه ها قرار گرفته اند و کنار آن متن عيلامي قرار دارد . اين کتيبه ها بر روي سنگ سماق نقر گرديده اند . از شکل کتيبه ها اينگونه پيداست که در ابندا آنها ، دُر يا روپوشي داشته اند که کتيبه ها را مي پوشانيده است و در نتيجه از گزند باد و باران در امان بوده است ، جاي روپوش يا در ، در کنار کتيبه ها نمايان است . اين کتيبه ها ظاهرا به دستور خشايارشا نقر گرديده اند . هر دو کتيبه را شارپ با الفباي ميخي ، آوانويسي با الفباي فارسي و ترجمه فارسي آورده است . کنت هر دو کتيبه را با آوا نويسي لاتيني و آنها را به انگليسي ترجمه کرده است . براندن اشتاين سطرهاي 1 تا 11 کتيبه داريوش را با الفباي لاتيني آوانويسي کرده و سطرهاي 1 تا 6 آن را به آلماني ترجمه نموده است .کتيبه داريوش با کتيبه خشايارشا مطابق است . اختلاف دو کتيبه در نام صاحب کتيبه و نام پدراوست .اختلاف ديگر دراين است جمله " hyah ma" istah baganamبه معناي يگانه شاه شاهان بسياردر کتيبه خشايارشا آمدولي درکتيبه داريوش نيست.

ترجمه کتيبه به فارسي به نقل از « راهنماي زبان هاي باستاني ، جلد اول ، دکتر ابوالقاسمي »

خداي بزرگ [ است ] اهوره مزداه ، که اين بوم را داد ( آفريد ) ، که آن آسمان را داد ، که مردم را داد ،كه شادي داد مردم را ، که داريوش را شاه کرد ، يک شاه ازبسياري ، يک فرمانروا از بسياري . من داريوش ، شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه کشورهايي با مردم گونه گون ، شاه در اين بوم بزرگ دراز و پهن ، پسر گشتاسب هخامنشي .

ترجمه کتيبه به فارسي به نقل از « فرمانهاي شاهنشاهان هخامنشي ، رلف نارمن شارپ »

خداي بزرگ [ است ] اهورمزدا ، که اين زمين را آفريد ، که آن آسمان را آفريد ، که مردم را آفريد ، که شادي ( براي ) مردم ( آفريد ) ، که داريوش را شاه کرد ، يک شاه ازبسياري ، يک فرماندار از بسياري . من ( هستم ) داريوش ، شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه کشورهايي داراي همه گونه مردم ، شاه در اين سرزمين دور و دراز ، پسر ويشتاسپ ، هخامنشي .