تندیس مهر باستان

از زبان كوروش چه ميشنويم

بي گمان، كوروش بزرگ برجسته ‌ترين شخصيت تاريخ ايران و يكي از بزرگترين شهرياران تاريخ جهان است كه با برآمدن وي، سير تمدن خاورميانه از گونه‌اي ديگر شد. كوروش به پشتوانه‌ هوشمندي و دانايي خويش و خصلت‌هاي برتر قومي خود، در اندك زماني، از خواستگاهي كوچك، امپراتوري پهناوري را برآورد كه مرزهاي آن از آسيا‌ي ميانه تا شرق اروپا گسترده بود. دولتي كه او بنيان‌گذارد، ديرزماني، ‌صلح و امنيت را بر قلمرو گسترده‌‌ خود حاكم ساخت و آزادي و مدارا و تساهل را در ميان اتباع خويش برقرار نمود؛ امري كه بدين شيوه و گستردگي، در آن برهه از تاريخ، شگرف و بي‌سابقه بود. ويژگي‌ها و روش‌هاي ممتاز و بي‌بديل مردم‌داري و كشورداري كورش كبير كه بعدها به صورت الگويي اخلاقي سياسي ،ديگر شهرياران هخامنشي نيز ازآن پيروي كردند،‌عبارت بود از برقراري آزادي مذهبي و فرهنگي براي همه‌ اقوام زير فرمان و به رسميت شناختن مناسك، سنت‌ها و مقررات داخلي آنان؛ سپردن اداره‌ سياسي ملل تابعه به مقامات محلي و بومي، پرهيز از هر گونه كشتار و ويرانگري به نام خدا و دين، اهتمام به تداوم و ارتقاي فعاليت‌هاي اقتصادي و اجتماعي در ميان اقوام زيرفرمان و…گزنفون (420 – 352 پ.م.) تاريخ ‌نگار يوناني و شاگرد سقراط كه چندي درسپاه يكي ازشاه‌زادگان هخامنشي خدمت مي‌كرد، از جمله شيفتگان و دوستاران منش و روش درخشان و استثنايي كوروش كبير بود. وي در كتاب معروف خود به نام «كوروش‌نامه» يا پرورش كوروش زندگي‌ نامه‌ اين شهريار بزرگ را با جزييات و نكات فراواني، از نگاه خويش بازگفته است. گزنفون در اين نوشته، سخنان بسياري راازكوروش نقل كرده كه هر چند درجزييات،داستان‌پردازانه مي‌نمايد، اما كليات آن، نمودار اثرگذاري و بازتاب انديشه و رفتاركوروش در ميان ملل مختلف است كه بدين گونه، در سخنان نقل شده ازوي بازتابيده و به يادگار مانده است. درادامه نمونه‌اي ازگفتارهاي منسوب به كوروش دركوروش‌نامه گزنفون آورده مي‌شود. اگر بخواهيد دشمنان خود را خوار كنيد، به دوستان خويش نيكي نماييد .بايد اين درس را نيك آموخت كه خوشي و سعادت انسان به رنج و زحمتي كه در تحصيل آن به كار برده است، بستگي و ارتباط دارد. كار و مرارت، چاشني خوش‌بختي است. برماست كه با تمام جهد و قوا، اسباب بزرگي و مردانگي را آماده و حفظ كنيم تا آسودگي خاطر كه بهترين و گرامي ‌ترين نعمت‌هاست، به دست آيد و از غم و محنت‌هاي سخت، در امان باشيم. به عقيده‌ي من،‌ زمام‌دار بايد بر ديگر افراد از اين جهت امتياز و برتري داشته باشد كه نه فقط از زندگي سهل و آسان روگردان، بلكه عاقبت‌انديش و با تدبير و پركار باشد.آن كسي تاج سعادت را بر سر دارد كه با استعداد كافي، ازراه صواب تحصيل مال كند و آن را در راه مقاصد عالي و شريف صرف نمايد. جهان‌گيري كار عظيمي است اما جهان‌داري كاري بس عظيم ‌تر است. به چنگ آوردن امپراتوري در اثر جسارت وجنگ‌آوري است؛ اما حفاظت آن بدون عزم و درايت و مراقبت پيوسته، محال است. تاريخ، مكتبي عالي است. در آن خواهيد ديد پدراني را كه پسرانشان آنان را دوست مي‌داشتند؛ برادراني را كه به برادرانشان مهر مي‌ورزيدند؛ و نيز خواهيد ديد كساني را كه راه‌هاي ديگري اختيار كرده‌اند. در ميان اينان و آنان،‌ كساني را سرمشق خود قرار دهيد كه راه‌شان را خوب رفته‌اند. اگر چنين كنيد، شما عاقل‌ايد.